Één van de eerste zinnen uit de debuutroman van Robert Vuisje, ‘Alleen maar nette mensen’. Geloofd door bijna alle recensenten in ons land en het boek won zelfs de Gouden Uil, één van de meest prestigieuze literaire prijzen in ons land. Maar is het boek van Vuisje wel echt literair of gewoon een hype waar je over een paar jaar niemand meer over hoort? Critici zeggen dat Vuisje zich afzijdig houdt van diepe dialogen en daarom roman onwaardig is. Iedereen zou korte, oppervlakkige teksten kunnen schrijven met een uithaal naar de multiculturele samenleving erin verwerkt. Maar is dat wel zo? Zijn die korte, op het oog oppervlakkige zinnen niet de kracht van Vuisje?
‘Alleen maar nette mensen’. Voor mij, als plattelandsjongen die soms in de grote stad komt, was dit codetaal. En dat is het ook. Het is code voor Alleen maar autochtonen. De elite van Oud-Zuid beschouwt zichzelf als nette mensen en alle Marokkanen, negers en Turken zijn vies en onbeschoft. Maar zo denkt Daniël, de hoofdpersoon van het boek, er niet over. Hij lijkt alles te hebben: een gymnasiumdiploma van het Barlaeus, rijke ouders en een knappe vriendin. Maar er zit hem iets dwars. Hij voelt zich niet thuis in het milieu van Oud-Zuid. Eigenlijk voelt hij zich nergens thuis. Daniël is van Joodse afkomst, maar heeft een getinte huid, waardoor mensen hem aanzien voor een Marokkaan. Maar Marokkanen zien hem juist weer als een kaaskop, met als resultaat dat Daniël identiteitsproblemen heeft. Waar hoort hij eigenlijk thuis? Tijdens zijn zoektocht komt Daniël in de Bijlmer terecht, begint een relatie met een dikke negerin genaamd Rowanda (wiens naam hij te weten kwam na haar gouden tanden te lezen) en reist hij naar Memphis, op zoek naar de intellectuele negerin. Daniël zoekt, maar vindt niks. Denk hij, want soms liggen de dingen meer voor de hand dan je denkt?
Het boek oogt op het eerste gezicht al dun en de verrassing is nog groter als je na tweeënhalf uur het boek naast je neerlegt. Critici dikten hiermee hun argumenten aan. Hoe kan een dun boekje nou goed zijn? ‘Komt een vrouw bij de dokter’ werd in de eerste instantie ook afgemaakt door de landelijke pers, maar werd vervolgens wel een bestseller. Misschien zijn wij hier wel getuige van en nieuwe generatie auteurs. Waar in het verleden Mulisch een betonblok schreef over de hemel, schrijft Vuisje (in verhouding tot Mulisch) een pamfletje over de multiculturele samenleving. Smaken veranderen door de jaren heen en uiteindelijk zullen recensenten ook veranderen.

Vuisje neemt je op indrukwekkende wijze mee in een sneltrein die ‘Alleen maar nette mensen’ heet. Door de scherpe dialogen blijf je geboeid. De tegenstellingen tussen de hoofdpersonen, enerzijds Daniël en zijn ouders en anderzijds Daniël en Rowanda (zijn Bijlmer-queen) zijn namelijk zo groot dat hun gesprekken vaak uit de hand gelopen. Waar dit je aan het begin kan irriteren door de radicale houding die Daniël inneemt, verovert hij aan het einde van het boek toch je hart door zijn meelijwekkende zoektocht naar (h)erkenning. Kanttekening aan dit uitgebreide betoog over de Nederlandse Multiculti is dat Vuijsje soms wel erg kritisch is en wil gaan overdrijven. Zullen grote orgies in een Bijlmerflat zo frequent voorkomen en is elke Antilliaanse man ontrouw en hopt hij van vrouw naar vrouw? De multiculturele samenleving is een begrip in Nederland, Vuijsje maakt er echter en enorme puinhoop van die zijn weerga niet kent. Domme negers en criminelen. Vuijsje biedt een stereotiep beeld van de allochtone samenleving. Waarschijnlijk is het bedoeld om de boodschap aan te dikken, maar ietsje minder had ook gekund. Het begrip matriarchaat is natuurlijk bekend binnen de Surinaamse gemeenschap, maar is het zo erg? Ik kan er niet over oordelen, maar het lijkt mij onrealistisch dat Daniël zoveel meemaakt in zo’n korte tijd en daarvoor ook zijn reputatie als kakker op het spel zet.

Het blijft als een paal boven water staan dat ik een lange tijd niet meer zoveel genoten heb van een jonge, Nederlandse schrijver. Hopelijk blijft Vuisje verder schrijven en overkomt hij het ‘Tweede boek-syndroom’. Dat zou toch heel erg zonde zijn.